در شرایط جنگی، سالمندان به دلیل حساسیت بیشتر به تغییرات محیطی و نگرانی درباره آینده، ممکن است واکنشهای روانی شدیدتری نشان دهند و به حمایت عاطفی و رفتاری بیشتری نیاز داشته باشند.
با وجود شرایط پیش آمده، موضوع مراقبت از سالمندان در شرایط جنگی یکی از دغدغههای اصلی خانوادههای ایرانی شده است؛ بهخصوص کسانی که با پدر و مادر دچار بیماریهای مزمن و ناتوان زندگی میکنند و امکان جابهجایی برایشان وجود ندارد. در چنین شرایطی بسیاری از افراد با وجود اضطرابهای روحی شدید نمیدانند دقیقاً چه کارهایی درست است و چگونه باید از اعضای خانواده مراقبت کنند.
در روزهای گذشته دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با توجه به آسیبپذیری بیشتر سالمندان در شرایط بحرانی و جنگی، راهنمایی کاربردی برای کمک به حفظ آرامش و ثبات روانی سالمندان تهیه و توصیههایی در این شرایط ارائه کرده است.
این دفتر با تأکید بر اینکه توجه به سلامت روان سالمندان در شرایط جنگی، بخشی اساسی از حفظ سلامت عمومی و تقویت تابآوری اجتماعی کشور محسوب میشود، عنوان کرده است: نگرانی مداوم درباره امنیت، پرسشهای تکراری، بیخوابی، تحریکپذیری خفیف، شکایتهای جسمی بدون علت پزشکی مشخص و گوشهگیری ازجمله واکنشهای شایع سالمندان در شرایط استرسزاست که اغلب ناشی از فشار روانی بوده و نباید به عنوان لجبازی یا ضعف شخصیت تلقی شود.
دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت برایجاد احساس امنیت از طریق گفتوگو با لحن آرام، استفاده از جملات کوتاه و واضح و پرهیز از بحثهای تنشزا در حضور سالمند تأکید و همچنین توصیه میکند مواجهه با اخبار، محدود شده و فضای خانه بهویژه پیش از خواب آرام نگه داشته شود.
حساسیت زیاد سالمندان به تغییرات
رئیس پیشین دبیرخانه شورای ملی سالمندان هم با اشاره به اینکه در شرایط جنگی، سالمندان به دلیل حساسیت بیشتر به تغییرات محیطی و نگرانی درباره آینده، ممکن است واکنشهای روانی شدیدتری نسبت به دیگر افراد داشته و به حمایت عاطفی و رفتاری بیشتری نیاز داشته باشند، میگوید: سالمندان به دلیل شرایط سنی که دارند دیدن تصاویر ناراحتکننده یا نگرانی در مورد خودشان و عزیزانشان و همینطور محدود شدن رفت و آمدهایشان تأثیر بسیار زیادی بر روحیه آنها میگذارد.
مژگان رضازاده در گفتوگو با قدس با بیان اینکه سالمندان در این شرایط ممکن است حالتهایی را تجربه کنند که نسبت به بزرگسالان اضطراب و استرس بیشتری داشته باشند، ادامه میدهد: این افراد ممکن است بیخوابی یا خوابهای آشفته بیشتری داشته باشند یا تپش قلب یا احساس فشار در سینه را تجربه کنند. همچنین مواردی مثل زودرنجی، عصبانیت، فراموشکاریهای موقت، احساس غم، ناامیدی و نگرانی، واکنشهای شرایط غیرعادی است که بهطور طبیعی در سالمندی نمود بیشتری دارد.
وی با تأکید بر اینکه اضطراب فراگیری که در شرایط حاضر در کشور وجود دارد یک موضوع طبیعی است، میافزاید: این اضطراب برای هر فرد و در هر شرایطی میتواند وجود داشته باشد، چراکه مدام شاهد حملههای هوایی و اخبار ناشی از آن هستیم که اضطراب فراگیری را به وجود میآورد.
این روانشناس با تأکید براینکه در چنین شرایطی، پذیرش هیجانات، حفظ ارتباطات اجتماعی، مدیریت اطلاعات و حمایت سالمندان نقش مهمی در کاهش آسیبهای روانی دارد، اظهار میکند: همچنین یادآوری ارزشهای فردی و اجتماعی، فکر کردن به آینده و انجام فعالیتهای کوچکی که حس پیشرفت و امید را تقویت کند تأثیر زیادی در تابآوری سالمندان خواهد داشت.
حمایت عاطفی و محبت به سالمندان
رضازاده با تأکید بر اینکه سالمندان به محبت و حمایت عاطفی نیاز دارند، میگوید: با گوش دادن فعال به صحبتهای این افراد و ایجاد تماس چشمی، به آنها آرامش بدهید و در صورتی که سالمند از وضعیت بحران مطلع است با او درباره خاطرات خوش، امید به بهبود اوضاع و سلامت عزیزانش صحبت کنید.
وی با تأکید بر اینکه سالمندان به عنوان یکی از آسیبپذیرترین قشرها در شرایط بحرانی شناخته میشوند، میافزاید: تنهایی و اضطراب، سلامت جسمی آنها را به خطر میاندازد؛ بنابراین باید با فراهم کردن ملزومات ضروری و ایجاد محیطی آرام و امن، به آنان این احساس را بدهیم که هرگز تنها نیستند؛ هراقدام کوچک ما، نه تنها به حفظ سلامت روانی و اجتماعی آنان کمک میکند، بلکه نور امید را در دلهایشان شعلهور میکند.
رئیس پیشین دبیرخانه شورای ملی سالمندان تأکید میکند: در خانه حتماً باید یک نفر مسئول بررسی سلامت و وضعیت روانی سالمندِ تنها تعیین شود، برای کاهش استرس، داروهای او را تهیه کند، پیگیر سلامتی سالمند باشد و درصورت نیاز این فرد مسئول از کمک تخصصی دیگران نیز بهره ببرید.
وی به تکنیکهای ویژه برای حمایت از سالمندان در شرایط بحرانی اشاره میکند و ادامه میدهد: تمرین تنفس آرامسازی یکی از این تکنیکهاست که با چهار شماره نفس را نگه میدارند و با ۶ شماره بازدم آرام را دارند؛ انجام این تمرین سه بار در روز موجب آرامسازی اضطرابهای ناشی از موضوعات طبیعی و غیرطبیعیای میشود که فرد را تهدید میکند و ذهن و تپش قلب را آرام کرده و پیامهای آرامسازی به مغز میفرستد که میتواند کنترل فرد را بیشتر کند.
رضازاده به محدود کردن اخبار برای سالمندان در شرایط بحرانی تأکید میکند و میگوید: قرار گرفتن مداوم در برابر اخبار، اضطرابهایی را به وجود میآورد و گاهی شبکههای تلویزیونی و شبکههای مجازی به دلیل اینکه فرد ترغیب به خواندن آنها میشود افراد را در معرض اخباری قرار میدهد که ممکن است فرد را دچار اضطراب کند.
محدود کردن اخبار برای سالمندان و البته دریافت اخبار از منابع رسمی موجب میشود این اضطراب کاهش پیدا کند؛ روزی یک یا دوبار از یک منبع قابل اعتماد اخبار را دنبال کنند تا اضطراب و نگرانیها کاهش پیدا کند.
دوری سالمندان از اخبار وحشتآور
این روانشناس با تأکید براینکه دنبال کردن بیدلیل اخبار یا شنیدن شایعات از اطرافیان بهخصوص پیش از خواب میتواند به اضطراب بیشتر دامن بزند، عنوان میکند: شنیدن اخباری مربوط به موضوعات امنیت و موضوعاتی که آرامش را از بین میبرد موجب خواب آشفته میشود؛ بنابراین در حضور سالمند از صحبت در مورد اخبار وحشتآور خودداری کنید و مطمئن شوید که سالمند اطلاعات صحیح دریافت میکند.
رضازاده با تأکید براینکه سالمندان باید بیشتر وقت خود را با خانواده و فرزندان بگذرانند، میافزاید: آنها باید در مورد نگرانی و اضطرابشان با خانواده صحبت کنند، چراکه موجب میشود کنترل بیرونی فرد بیشتر شود و اضطراب را کاهش دهد.
وی به مصرف منظم داروها در شرایط بحرانی برای سالمندان اشاره میکند و میگوید: سالمندان باید مدام با خانواده در تماس باشند، کیف لوازم ضروری خود را به همراه داشته و برنامه ساده و روتین روزانهای داشته باشند.
رئیس پیشین دبیرخانه شورای ملی سالمندان به حمایتهای عاطفی از سالمندان در شرایط جنگ و بحرانی تأکید میکند و ادامه میدهد: ارتباطات عاطفی و اجتماعی میتواند موجب شود انزوا و اضطراب در این گروه سنی بسیار کاهش پیدا کند؛ بنابراین چنین ارتباطی چه از طریق تماس تلفنی باشد و چه حضوری میتواند بهشدت، اضطراب ناشی از وقایعی را که درحال حاضر همه با آن درگیر هستیم، کاهش دهد.
رضازاده تأکید میکند: سالمندان سرمایهها و تجربههای هر خانوادهای هستند که در کنار هم بودن و صبوری در شنیدن خاطرات آنها علاوه بر اینکه میتواند به بزرگترها و بچهها آرامش دهد برای خود سالمندان هم یک تکنیک آرامسازی محسوب میشود که میتواند به آنها کمک بسیار زیادی کند.
فرزندان باید بهطور مداوم از پدر یا مادرشان اطلاع داشته باشند، چرا که حتی یک تماس تلفنی ساده اطمینان خاطری به فرد سالمند میدهد که میتواند اضطراب زیادی را که در مواجهه با این وقایع تجربه میکند بهشدت کاهش دهد.
کنار هم بودن و به اشتراک گذاشتن نگرانیها
این روانشناس به حضور سالمندان در مساجد و تکایا با توجه به ماه مبارک رمضان اشاره و بیان میکند: کنار هم بودن سالمندان در این مکانها، خواندن قرآن و ادعیه و مناسک مذهبی و همچنین به اشتراک گذاشتن نگرانیها به خودی خود میزان زیادی از نگرانی را کاهش داده و آرامش بیشتری به فرد میدهد.
رضازاده با بیان اینکه تا جایی که ممکن است به خواستههای سالمندان احترام بگذارید و در راستای برآورده کردن خواستههای آنان تلاش کنید، میافزاید: حتماً به سالمندان اجازه دهید احساساتشان را بیان کنند و در تصمیمگیریها مشارکت داشته باشند؛ مشارکت دادن آنها در تصمیمگیریها و گفتوگوهای خانوادگی نه تنها به احساس ارزشمندی آنها کمک میکند، بلکه موجب تقویت کرامت و عزت نفس آنها نیز میشود. وی تأکید میکند: در صورت امکان سالمندان را تشویق کنید که به گروههای شبکههای اجتماعی با اعضای همسن خود بپیوندند تا بتوانند با یکدیگر تبادل نظر و گفتوگو کنند؛ این ارتباط میتواند به کاهش احساس تنهایی و اضطراب آنها کمک کرده و فرصتی برای به اشتراک گذاشتن تجربیات فراهم کند.
برای کسانی که اضطراب و نگرانیهای زیادی دارند شمارههای ۳۰۴۰ هلالاحمر و ۱۴۸۰ سازمان بهزیستی وجود دارد که میتوانند دغدغهها و نگرانیهای خود را با روانشناسان و مشاوران به اشتراک بگذارند و راهنماییهای لازم را از آنها دریافت کنند.
نظر شما